Άγιος Νεκτάριος: η ταπείνωση που νίκησε τη συκοφαντία

Ο βίος του Αγίου Νεκταρίου, που εορτάζει στις 9 Νοεμβρίου: η συκοφαντία, η ταπείνωση, το «Αγνή Παρθένε» και τι μας διδάσκει όταν μας αδικούν.

ΒΊΟΙ ΑΓΊΩΝ

π. Ελευθέριος Χριστοδουλάκης

A cross on top of a statue with trees in the background

Στις 9 Νοεμβρίου η Εκκλησία μας τιμά τη μνήμη του Αγίου Νεκταρίου, Μητροπολίτη Πενταπόλεως, του θαυματουργού της Αίγινας. Λίγοι άγιοι βρίσκονται τόσο κοντά στην καρδιά του λαού μας. Η εικόνα του στέκει σε αμέτρητα εικονοστάσια σπιτιών, το όνομά του ψιθυρίζεται στους διαδρόμους των νοσοκομείων, και κάθε χρόνο χιλιάδες προσκυνητές ανεβαίνουν στο μοναστήρι του στην Αίγινα.

Γιατί τον αγαπάμε τόσο; Ίσως γιατί ο Άγιος Νεκτάριος δεν είναι ένας άγιος μακρινός. Έζησε σχεδόν στην εποχή μας, περπάτησε στους δρόμους της Αθήνας, γνώρισε τη φτώχεια, την αδικία και τη συκοφαντία. Και σε όλα αυτά δεν απάντησε με θυμό, αλλά με ταπείνωση και προσευχή. Γι' αυτό η ζωή του έχει κάτι να πει σε καθέναν που σήμερα νιώθει αδικημένος.

Ο Άγιος Νεκτάριος με λίγα λόγια

Ποιος ήταν: ο Άγιος Νεκτάριος, κατά κόσμον Αναστάσιος Κεφαλάς, Μητροπολίτης Πενταπόλεως.
Γέννηση: 1 Οκτωβρίου 1846, στη Σηλυβρία της Ανατολικής Θράκης.
Κοίμηση: 8 Νοεμβρίου 1920, στο Αρεταίειο Νοσοκομείο της Αθήνας.
Μνήμη: 9 Νοεμβρίου.
Μοναστήρι: Ιερό Ησυχαστήριο Αγίας Τριάδος, στην Αίγινα.
Αγιοκατάταξη: 1961, από το Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Γνωστός για: την ταπείνωσή του μπροστά στη συκοφαντία, τις θεραπείες που αποδίδονται στις πρεσβείες του και τον ύμνο «Αγνή Παρθένε».

Ο βίος του Αγίου Νεκταρίου: από τη Σηλυβρία στην Αλεξάνδρεια

Γεννήθηκε την 1η Οκτωβρίου 1846 στη Σηλυβρία της Ανατολικής Θράκης, σε μια φτωχή και ευσεβή οικογένεια, και στο βάπτισμα πήρε το όνομα Αναστάσιος Κεφαλάς. Παιδί ακόμα, έφυγε για την Κωνσταντινούπολη για να δουλέψει και να σπουδάσει. Η παράδοση διασώζει ότι κάποτε, χωρίς ρούχα για τον χειμώνα και χωρίς παπούτσια, έγραψε ένα γράμμα στον ίδιο τον Χριστό και του ζητούσε βοήθεια. Τόσο απλή και τόσο ζωντανή ήταν η πίστη του από μικρός.

Αργότερα βρέθηκε στη Χίο, όπου δίδαξε σε σχολείο και έγινε μοναχός στη Νέα Μονή. Με τη στήριξη του Πατριάρχη Αλεξανδρείας Σωφρονίου σπούδασε θεολογία στην Αθήνα και στη συνέχεια πήγε στην Αλεξάνδρεια. Εκεί χειροτονήθηκε ιερέας και, το 1889, επίσκοπος, με τον τίτλο του Μητροπολίτη Πενταπόλεως. Ο λαός τον αγάπησε γρήγορα για τον λόγο του, την ελεημοσύνη του και την καλοσύνη του.

Η συκοφαντία στην Αλεξάνδρεια

Η αγάπη του λαού όμως έφερε και φθόνο. Κάποιοι κληρικοί του Πατριαρχείου τον συκοφάντησαν ότι δήθεν ήθελε να πάρει τη θέση του Πατριάρχη. Ο Πατριάρχης πίστεψε τις κατηγορίες, και ο Νεκτάριος απομακρύνθηκε από την Αλεξάνδρεια χωρίς δίκη και χωρίς να του δοθεί η ευκαιρία να απολογηθεί.

Έφτασε στην Αθήνα φτωχός, με το όνομά του λερωμένο από τη συκοφαντία. Για καιρό κανείς δεν ήθελε να του δώσει θέση. Εκείνος όμως δεν ζήτησε εκδίκηση. Άφησε την υπόθεσή του στα χέρια του Θεού και δέχτηκε να υπηρετήσει ως απλός ιεροκήρυκας, πρώτα στην Εύβοια και αργότερα στη Φθιώτιδα και τη Φωκίδα. Ένας επίσκοπος που γύριζε από χωριό σε χωριό για να μιλήσει στους ανθρώπους για τον Χριστό.

Στη Ριζάρειο: ο διευθυντής με τη σκούπα

Το 1894 ανέλαβε διευθυντής της Ριζαρείου Εκκλησιαστικής Σχολής στην Αθήνα, όπου έμεινε ως το 1908. Οι μαθητές τον αγαπούσαν σαν πατέρα. Δεν τους δίδασκε μόνο θεολογία. Τους δίδασκε με το παράδειγμά του.

Η παράδοση διασώζει ένα περιστατικό που τα λέει όλα. Κάποτε αρρώστησε ο επιστάτης που φρόντιζε την καθαριότητα της σχολής και φοβήθηκε ότι θα έχανε τη δουλειά του. Τις επόμενες μέρες οι τουαλέτες της σχολής βρίσκονταν κάθε πρωί καθαρές, χωρίς να ξέρει κανείς ποιος τις καθάριζε. Ήταν ο ίδιος ο διευθυντής, ο Μητροπολίτης Πενταπόλεως. Σηκωνόταν νωρίς και έκανε κρυφά τη δουλειά του αρρώστου, για να μη χάσει εκείνος το ψωμί του.

Αυτή είναι η ταπείνωση του Αγίου Νεκταρίου: όχι λόγια, αλλά ένας κουβάς και μια σκούπα στα χέρια ενός επισκόπου.

Ο Άγιος Νεκτάριος στην Αίγινα και το «Αγνή Παρθένε»

Το 1904 άρχισε να χτίζει στην Αίγινα το Ιερό Ησυχαστήριο της Αγίας Τριάδος, ένα γυναικείο μοναστήρι. Εκεί πέρασε τα τελευταία του χρόνια ως πνευματικός πατέρας των μοναχών. Δούλευε με τα χέρια του στον κήπο και στις οικοδομές, προσευχόταν και έγραφε. Άφησε πλήθος βιβλίων για την πίστη και την πνευματική ζωή.

Από την πένα του βγήκε και ο ύμνος που σήμερα ψάλλεται σε εκκλησίες σε όλο τον κόσμο:

«Ἁγνὴ Παρθένε Δέσποινα, ἄχραντε Θεοτόκε, Χαῖρε Νύμφη ἀνύμφευτε.»

Πολλοί δεν ξέρουν ότι αυτούς τους στίχους, που συγκινούν τόσες καρδιές, τους έγραψε ο ίδιος ο Άγιος Νεκτάριος, από την αγάπη του για την Παναγία.

Η κοίμηση και τα θαύματα του Αγίου Νεκταρίου

Τον Νοέμβριο του 1920, βαριά άρρωστος, μεταφέρθηκε στο Αρεταίειο Νοσοκομείο της Αθήνας και νοσηλεύτηκε στον θάλαμο των απόρων. Κοιμήθηκε το βράδυ της 8ης Νοεμβρίου, γι' αυτό η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 9 Νοεμβρίου.

Η παράδοση λέει ότι, μόλις κοιμήθηκε, οι νοσοκόμες έβγαλαν τη φανέλα του και την ακούμπησαν στο διπλανό κρεβάτι, όπου νοσηλευόταν ένας παράλυτος. Ο άνθρωπος εκείνος σηκώθηκε υγιής. Ήταν το πρώτο από τα αμέτρητα θαύματα που ακολούθησαν.

Ενταφιάστηκε στο μοναστήρι του στην Αίγινα. Το 1961 το Οικουμενικό Πατριαρχείο τον κατέταξε επίσημα στους αγίους της Εκκλησίας. Ο άνθρωπος που κάποτε διώχτηκε συκοφαντημένος τιμάται σήμερα σε όλο τον ορθόδοξο κόσμο.

Τι μας διδάσκει ο Άγιος Νεκτάριος όταν μας αδικούν

Αδελφοί μου, όλοι κάποια στιγμή έχουμε νιώσει αδικημένοι: στη δουλειά, στην οικογένεια, στη γειτονιά. Ένας λόγος που ειπώθηκε πίσω από την πλάτη μας, μια κατηγορία που δεν αξίζαμε, μια θέση που μας πήραν. Ο Άγιος Νεκτάριος μάς δείχνει έναν άλλο δρόμο από εκείνον που μας προτείνει ο θυμός.

Δεν χρειάζεται να αποδείξουμε συνεχώς ότι έχουμε δίκιο. Ο άγιος άφησε με υπομονή την αλήθεια στα χέρια του Θεού. Και ο Θεός τον δικαίωσε, όχι μόνο στα μάτια των ανθρώπων αλλά για πάντα. Όπως λέει ο Ψαλμωδός: «Ἀποκάλυψον πρὸς Κύριον τὴν ὁδόν σου καὶ ἔλπισον ἐπ' αὐτόν, καὶ αὐτὸς ποιήσει» (Ψαλμ. 36, 5).

Η πίκρα δεν μας κάνει πιο δυνατούς. Μας κλείνει. Ο Άγιος Νεκτάριος δεν άφησε την αδικία να γίνει πίκρα. Τη μετέτρεψε σε διακονία: στην προσευχή, στη διδασκαλία, ακόμα και σε μια σκούπα. Η ταπείνωση δεν είναι αδυναμία. Είναι η δύναμη να μη σε ορίζει αυτό που σου έκαναν.

Προσευχόμαστε για όποιον μας έβλαψε. Ο Κύριος μάς ζήτησε κάτι δύσκολο, την αγάπη προς τον εχθρό: «ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν… καὶ προσεύχεσθε ὑπὲρ τῶν ἐπηρεαζόντων ὑμᾶς καὶ διωκόντων ὑμᾶς» (Ματθ. 5, 44). Η προσευχή για εκείνον που μας πλήγωσε δεν αλλάζει πάντα εκείνον. Αλλάζει όμως σίγουρα εμάς.

Μια πρόταση για αυτή την εβδομάδα. Σκεφτείτε έναν άνθρωπο που σας έχει πληγώσει. Κάθε βράδυ, πριν κοιμηθείτε, πείτε γι' αυτόν μια μικρή προσευχή: «Κύριε, ευλόγησέ τον». Μόνο αυτό. Και ζητήστε από τον Άγιο Νεκτάριο να σας βοηθήσει να το λέτε με όλη σας την καρδιά. Αν έχετε κοντά σας κάποιον άρρωστο, ανάψτε ένα κερί και διαβάστε μαζί του την Παράκληση του Αγίου.

Ας τιμήσουμε τον Άγιο Νεκτάριο στις 9 Νοεμβρίου όχι μόνο με ένα κερί, αλλά με μια μικρή πράξη ταπείνωσης: μια συγγνώμη που αναβάλλουμε, μια βοήθεια που δεν θα μάθει κανείς, μια σιωπή εκεί που θα θέλαμε να απαντήσουμε με θυμό.

Άγιε του Θεού Νεκτάριε, πρέσβευε υπέρ ημών.

Αμήν.

Συχνές ερωτήσεις για τον Άγιο Νεκτάριο

Πότε γιορτάζει ο Άγιος Νεκτάριος;

Στις 9 Νοεμβρίου. Ο Άγιος κοιμήθηκε το βράδυ της 8ης Νοεμβρίου 1920 και η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του την επόμενη μέρα.

Πού βρίσκεται το μοναστήρι του Αγίου Νεκταρίου;

Στην Αίγινα. Είναι το Ιερό Ησυχαστήριο της Αγίας Τριάδος, που ίδρυσε ο ίδιος και όπου έζησε τα τελευταία του χρόνια. Εκεί και ενταφιάστηκε.

Ποιος έγραψε το «Αγνή Παρθένε»;

Ο ίδιος ο Άγιος Νεκτάριος. Έγραψε τους στίχους από την αγάπη του για την Παναγία, και σήμερα ο ύμνος ψάλλεται σε εκκλησίες σε όλο τον κόσμο.

Γιατί λέγεται «Πενταπόλεως»;

Γιατί το 1889 χειροτονήθηκε επίσκοπος με τον τίτλο του Μητροπολίτη Πενταπόλεως. Η Πεντάπολη είναι ιστορική επισκοπή του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας στη Λιβύη.

Πότε ανακηρύχθηκε άγιος;

Το 1961, με πράξη του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Γιατί τον επικαλούνται ιδιαίτερα οι άρρωστοι;Στις 9 Νοεμβρίου η Εκκλησία μας τιμά τη μνήμη του Αγίου Νεκταρίου, Μητροπολίτη Πενταπόλεως, του θαυματουργού της Αίγινας. Λίγοι άγιοι βρίσκονται τόσο κοντά στην καρδιά του λαού μας. Η εικόνα του στέκει σε αμέτρητα εικονοστάσια σπιτιών, το όνομά του ψιθυρίζεται στους διαδρόμους των νοσοκομείων, και κάθε χρόνο χιλιάδες προσκυνητές ανεβαίνουν στο μοναστήρι του στην Αίγινα.